توانایی سلولهای سالم در ترمیم سلولهای آسیب دیده

تازه‌ترين تحقيق در زمينه نحوه عمل سلولها اين ادعا را مطرح مي‌كند كه سلولهاي سالم بدن جانداران از جمله انسان از اين خاصيت شگفت انگيز برخوردارند كه با احياي ميتوكوندرياي از كار افتاده در سلولهايي كه دچار آسيب شده اند، به ترميم اين سلولها كمك كنند.

اگر اين ادعا به وسيله گروههاي ديگر از محققان نيز مورد تاييد قرار گيرد آنگاه مي‌توان با استفاده از آن شيوه‌هاي موثري براي جلوگيري از شمار زيادي از بيماريها كه جان ميليونها انسان را در سراسر جهان در معرض خطر قرار مي‌دهد، تكميل كرد.

به اعتقاد متخصصاني كه در زمينه ميتوكوندريا پژوهش مي‌كنند اهميت نتايج بدست آمده در اين پژوهش آنچنان زياد است كه حتما بايد پيش از استفاده از آنها، صحت اين نتايج از جانب ديگر متخصصان نيز مورد تاييد قرار گيرد.

ميتوكوندريا كه در درون هر سلول نظير نيروگاه سلول عمل مي‌كند داراي مولكول دي ان آ خاص خود است كه با مولكول دي ان آ در درون هسته سلول تفاوت دارد.

ميتوكوندريا انرژي لازم از سوخت و سوز مواد غذايي را در اختيار سلول مي‌گذارد تا سلول بتواند كاركردهاي مختلف خود را به انجام رساند.

اگر ميتوكوندريا داراي نقص يا غير عادي باشد (كه اين امر معمولا به واسطه بيماريهاي وراثتي اتفاق مي‌افتد) آنگاه موجب مي‌شود تا شخص به شماري از بيماريهاي از پاي درآورنده مبتلا شود.

اغلب اين قبيل بيماريها شخص را در كودكي از پاي در مي‌آورند. به عنوان مثال تنها در آمريكا سالانه چهار هزار كودك با نقص ميتوكوندريا به دنيا مي‌آيند و به بيماريهاي متفاوت از سرطان خون تا فلج مغزي و تا از كار افتادن كليه و كوري مبتلا مي‌شوند.

به نوشته نشريه علمي " ارگان آكادمي علوم آمريكا" يك گروه از محققان در دانشگاه تولين در نيواولئان به سرپرستي پژوهشگري به نام داروين پراكاپ مدعي شده‌اند كه توانسته‌اند اين نكته را در آزمايشگاه مشاهده كنند كه مولكول دي ان آ مختص ميتوكوندريا كه با حروف اختصاري "ام دي ان آ" نمايش داده مي‌شود مي‌تواند از سلولهاي سالم به سلولهاي آسيب ديده همسايه مهاجرت كند و ميتوكوندرياي معيوب اين سلولها را ترميم كند و يا جاي خالي ميتوكوندريا را در سلولهايي كه فاقد آن شده‌اند پر سازد.

اين محققان از بروميد اتيديوم براي نابود ساختن همه ميتوكوندرياي سلولهاي مبتلا به سرطان سينه كه در درون لوله آزمايشگاه نگاهداري مي‌شد استفاده كردند.

زماني كه سلولهاي سالم خواه از نوع سلولهاي بنيادين مغز استخوان يا سلولهاي پوست موسوم به فيبروبلاست در مجاورت اين سلولهاي فاقد
ميتوكوندريا قرار گرفت بعضي از آنها ترميم شدند.

اين سلولهاي ترميم شده داراي مولكول دي ان آ مخصوص ميتوكوندريا (ام دي ان آ) بودند كه كه از ميتوكوندرياي سلولهاي سالمي كه در مجاورت آنها قرار داشتند اخذ كرده بودند.

معناي اين امر آنست كه اين سلولها توانسته اطلاعات و مواد ژنتيكي را از سلولهاي سالم دريافت كنند. پراكاپ مي‌گويد كه سلول سالم غشايي دربسته حاوي ميتوكوندريا را به سمت سلول معيوب روانه مي‌كند و سلول معيوب اين بسته را در درون خود جاي مي‌دهد.

در آزمايشهايي كه اين گروه به انجام رسانده‌اند مشاهده شد كه ميزان مصرف اكسيژن در سلولهاي ترميم شده تا سه برابر افزايش مي‌يابد كه اين امر نشانه فعال شدن ميتوكوندريا در درون آنهاست. اين سلولها همچنين كار انباشت مواد زائد لاكتات (نمك اسيد لاكتيك) را درون سلولهاي اسيب ديده را پر مي‌كند متوقف مي‌سازند.

به اعتقاد متخصصان اگر نتايج اين تحقيق تاييد شود آنگاه امكاناتي كه از رهگذر آن حاصل مي‌شود بسيار زياد خواهد بود. مي‌توان از اين روش براي درمان بيماراني كه به امراض ناشي از نقص ميتوكوندريا مبتلا هستند استفاده كرده و يا اين قبيل نواقص را در درون جنين‌هاي ناسالم به صورت كامل بطور دائم برطرف ساخت.

به گفته پل پرستن دبير بنياد خيريه شبكه بيماريهاي ميتوكوندريا در كودكان كه در شهر نورويچ در انگلستان مستقر است ، اهميت اين روش در آن است كه نه تنها خاصيت درمانگري دارد بلكه با كمك آن مي‌توان بكلي بيماريها را مداوا كرد.

اما محققاني كه در زمينه ميتوكوندريا پژوهش مي‌كنند مطمئن نيستند كه نتايج اعلام شده دقيق باشند. علت اين امر آن است كه نمي‌توان در محيط آزمايشگاه ابگوشت‌هايي مركب از سلولهاي زنده درست كرد كه عاري از مولكول دي ان آ خاص ميتوكوندريا باشد.

در عين حال ممكن است مولكولهاي دي ان آ مربوط به ميتوكوندريا در سلولهاي سرطاني برخلاف تصور محققان دانشگاه تولين در جريان كاربرد مواد شيميايي براي نابود ساختن آنها عملا از بين نرفته باشند و يا آنكه ظرف مورد استفاده به ميتو كوندريايي كه از منابع ديگر نشات گرفته آلوده شده باشد.

به اين ترتيب در حال حاضر جامعه علمي در انتظار است تا نتايج اين پژوهش از جانب گروههاي علمي ديگر نيز به صورت مستقل مورد تاييد قرار گيرد تا بتواند در مورد كاربردهاي آن تصميم‌گيري كند.

منبع : لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران