ارزیابی مخاطرات احتمالی؛ نیازی دیگر برای اجرای ایمنی زیستی

 

آمارها نشان مى دهند كه از سال ۱۹۹۶ كه گياهان تراريخته براى اولين بار در مقياس وسيع كشت شدند تا سال ،۲۰۰۳ سطح زيركشت اين گياهان در جهان به طور مرتب رو به افزايش بوده است؛ به طورى كه سطح زيركشت گياهان تراريخته در سال ۲۰۰۳ تا ۴۰ برابر نسبت به سال ۱۹۹۶ افزايش داشته و از ۷/۱ ميليون هكتار در سال ۱۹۹۶ به ۷/۶۷ ميليون هكتار در سال ۲۰۰۳ رسيده است.در سال ۲۰۰۰ ميلادى بازار فروش گياهان زراعى تراريخته بالغ بر ۳ ميليارد دلار بوده است و برآورد مى شود كه در سال ۲۰۱۰ اين رقم به ۲۵ ميليون دلار برسد.به گزارش مؤسسه اطلاع رسانى توسعه فناورى زيستي،همزمان با توليد گياهان زراعى تراريخته، آزمايشهاى ميدانى اين گياهان نيز افزايش يافته است. آمارهاى جهانى نشان مى دهد كه از سال ۱۹۸۸ تا ۱۹۹۴ تعداد آزمايش هاى ميدانى به تصويب رسيده در هر سال دو برابر شده و حداكثر ميزان آن در سال ۱۹۹۸ بالغ بر ۲۳۱۲ آزمايش بوده است.تا به امروز بيشترين ميزان رهاسازى موجودات زنده تغيير ژنتيك يافته مربوط به گياهان اصلاح شده ژنتيكى (GM)است.باكترى ها، قارچ ها، ويروس ها و حيوانات به ترتيب فقط ۱ درصد، يك دهم درصد، سه دهم درصد و دو دهم درصد از رهاسازى ها را تشكيل مى دهند. بيشترين محصولات زراعى GM كه تا به حال توليده شده اند شامل سويا، ذرت و پنبه هستند.با اين وجود GMOيكى از بزرگترين موفقيت هاى علمى بشر محسوب مى شوند؛ چنانچه در دست افراد غيرمتخصص و ناآگاه قرار گيرند، ممكن است مورد سوءاستفاده قرار گرفته و مخاطراتى را براى سلامتى انسان و محيط زيست ايجاد كنند. بايد در نظر داشته باشيم كه با وجود مزاياى بسيار، ارائه اين موجودات به محيط زيست بدون بررسى هاى اوليه و انجام ارزيابى مخاطرات و تأييد آنها توسط مراكز ذيربط جايز نيست.ارزيابى مخاطرات احتمالى كه در ماده ۱۵ و ضميمه ۳ پروتكل ايمنى زيستى كارتاهينا به آن اشاره شده اين است كه ارزيابى مخاطرات بايد مورد به مورد، بر اساس آخرين روش هاى علمى و به صورت واضح و روشن انجام شود. كمبود اطلاعات يا دانش علمى نبايد به عنوان فقدان يا قبول خطر تلقى شود. همچنين ماده ۱۵ به كشور واردكننده اجازه داده كه از كشور صادركننده بخواهد تا ارزيابى مخاطرات احتمالى را با قبول هزينه هاى مربوط انجام دهد.خطرات احتمالى گياهان و ساير موجودات تراريخته، ناشى از عدم دانش كافى درباره آنها، رفتار پيش بينى نشده آنها در محيط زيست، نبود يا كمبود ساز و كارهاى مديريتى و نظارتى است. تقريباً در همه كشورها، رهاسازى عمدى گياهان، موجودات و محصولات تراريخت به محيط زيست توسط قوانين و سازمان هاى خاص اداره مى شوند.در كشور ما نيز دستورالعمل ها و سيستم هاى لازم براى انجام ارزيابى مخاطرات احتمالى بايد ايجاد شود. ساختار يك سيستم مناسب براى رسيدگى به درخواست ها و انجام ارزيابى مخاطرات احتمالى در چارچوب ايمنى زيستى ايران نيز پيش بينى شده است، ولى مسلم است كه انجام اين كار نياز به ايجاد آزمايشگاه هاى مرجع با استانداردهاى بين المللي، تربيت افراد متخصص و تهيه دستورالعمل هاى فنى دارد.

 

منبع : سایت آفتاب (www.aftab.ir)