تغذيه در رمضان‌
 

    در بررسي‌هاي جديد پزشكي اثرات روزه‌ داري روي افراد سالم و ريسك آن در بيماراني كه بيماري عمومي دارند، ارزيابي شده است. در افراد سالم در ماه رمضان، حجم ادرار، الكتروليت‌ها، ph و اوره در حد فيزيولوژيك باقي مي‌ماند. در برخي بررسي‌ها مقداري كاهش وزن، افزايش در غلظت اوره و اسيد اوريك پلاسما، همراه با كاتابوليسم توده بدن ديده شده ولي كاملاً به اثبات نرسيده است. برخي تغييرات مي‌تواند به علت فرهنگ و كيفيت غذايي باشد. مصرف مقدار زياد كربوهيدرات در افطار ماه رمضان با كاهش غلظت اوره در خون همراه است. همچنين مصرف مقداري رژيم پرچربي همراه با كاهش غلظت گلوكز خون بوده است. برخي معتقدند؛ به علت مختل بودن هموستاز گلوكز با يك رژيم نرمال، هيپوگلسيمي يا كاهش قند خون اتفاق نمي‌افتد. افرادي كه غذاي پر انرژي مصرف مي‌كنند، وزن‌شان زياد مي‌شود. در برخي بررسي‌ها افزايش غلظت كلسترول و تري‌گليسيريد همراه با تغيير كار پلاكت، انعقاد خون و سيستم فيبرينوليتيك است. كار تيروييد تغييري نمي‌كند ولي ريتم ترشح روزانه كورتيزول به علت تغيير در عادات خواب از دست مي‌رود. افرادي كه رنال كوليك (سنگ كليه) و بيماري زخم فعال معده يا اثني‌عشر دارند، از روزه‌داري و كم‌آبي بدن بايد بپرهيزند. در يك بررسي در زنان بارداري كه روزه‌دار بوده‌اند، كاهش گلوكز، انسولين، لاكتات، كارنيتين، افزايش در غلظت تري‌گليسيريدها و هيدروكسي بوتيرات ديده شده و در يك بررسي با تعداد 13000 تولد، هيچ اثري روي وزن تولد در هر مرحله‌اي از بارداري ديده نشده است. در بررسي ديگري بر روي زنان شيرده 6/7 درصد از آب كل بدن در ساعات پس از روزه‌داري كاهش داشته و اسمولاريته پلاسما، غلظت سديم و اسيد اوريك افزايش يافته است. بيماراني كه در بيمارستان بستري هستند، از روزه‌داري پرهيز نمايند. بيماران مبتلا به ديابت نوع< >I كه به انسولين وابسته‌اند از روزه‌داري پرهيز نمايند. چون درمانشان دچار مشكل مي‌گردند. در افراد مبتلا به ديابت نوع< >II در پروسه درمان مشكلي ايجاد نمي‌شود. بيماران آسمي با آسم پايدار، از اسپري‌ها -بدون شكستن روزه- مي‌توانند استفاده نمايند. بيماراني كه تشنج، فشارخون، بيماري غدد داخلي و مشكلات روحي رواني دارند و يك دوز داروي شبانه براي ايشان كافي است، مي‌توانند روزه بگيرند. بيماران دياليزي كه اصرار به روزه‌گرفتن دارند، افزايش ميزان غلظت پتاسيم، وزن و افزايش تجمع مايع در فواصل دياليز دارند، كه به علت مصرف زياد غذا موقع شب است. بيماراني كه پيوند كليوي با عملكرد خوب شده‌اند، روزه اثر مضري بر آنها ندارد. - آيا بيماراني كه زخم فعال اثني‌عشر دارند، مي‌توانند روزه بگيرند؟ در ماه مبارك رمضان پرهيز از خوردن و نوشيدن سبب تغيير در الگوي خوردن شده و بر برخي پارامترهاي فيزيولوژي بدن اثر گذاشته، از جمله بر ترشح اسيد معده و حركات معده و روده. در يك بررسي اپيدميولوژي بيشترين اثرات در هفته اول روزه‌داري ديده مي‌شود، ولي گزارش در مورد بيماراني كه زخم فعال معده داشته و تحت درمان مي‌باشند، كمتر است. در يك بررسي كلينيكي اثرات روزه در فرايند ترميم زخمي كه تحت درمان با امپرازول هم بوده است به شرح زير مي‌باشد:
زخم فعال اثني‌عشر، زخم بولبار سطحي متعدد، زخم كانال پيلوريك، زخم فعال معده، زخم اروزيو اثني‌عشر، زخم معده يا اثني‌عشر يا خونريزي فعال.
تمام بيماران فوق كه<02 >mg امپرازول دو بار در روز دريافت كرده‌اند به غير از چند نفري كه تست اوره از مثبت داشته‌اند، آزاد بوده‌اند كه روزه بگيرند يا روزه نگيرند.
در كل 39 نفر با زخم اثني‌عشر بررسي شدند. از اين تعداد 18 نفر روزه گرفتند، 21 نفر روزه را شكستند، 2 تا روزه‌دار و 2 تا غيرروزه‌دار، سيگاري نيز بودند، هيچ كدام< >NSAID يا الكل مصرف نكرده بودند.
در بررسي آندوسكپي پس از 5 روز در اين بيماران نتايج ذيل ديده نشد.
17 - 18 نفر 4/94 درصد بهبودي در گروه روزه‌دار
20- 21 نفر 5/95 درصد گروه غير روزه‌دار
در يك بيمار كه در گروه روزه‌دار بود، زخم‌هاي بولبار سطحي متعددي در آندوسكپي وجود داشت كه اين فرد دو روز اول روزه گرفت ولي به علت درد شديد <اپي‌گاستر> روزه را شكست.
فرد ديگري كه در گروه روزه‌دار بود، سيگاري و 45 ساله بود در آندوسكپي ابتدا يك زخم فعال اثني‌عشر بدون تغيير شكل ديده شد. بيماران ديگر، شكايتي حتي تا سه ماه بعد نداشتند.
در بررسي‌هاي جديد مشخص شده كه افراد مي‌توانند حتي با زخم فعال اثني‌عشر روزه بگيرند، به شرط اين كه رژيم دارويي مورد استفاده قرار گيرد. در اين صورت روزه گرفتن اثرات تخريبي براي ترميم زخم اثني‌عشر ندارد.
نتيجه
پس توصيه مي‌شود؛ براي بيماراني كه زخم فعال معده يا اثني‌عشر دارند روزه واجب نيست، گرچه بيماران بدون علامت مي‌توانند -اگر خواستند- روزه بگيرند، به شرط آنكه وقت افطار و سحر يك 2 >Blocker H رانيتيدين، سايميتيدين و ...> مصرف نمايند.
همچنين بيماران با زخم اثني‌عشر فعال، نبايد روزه بگيرند حتي اگر روي درمان باشند.
روزه گرفتن در ماه رمضان مي‌تواند براي سلامتي فرد مفيد باشد. فوايد روزه گرفتن از نظر سايكولوژيك و فيزيولوژيك نيز بررسي شده است.
در ماه رمضان مصرف چربي بيشتر شده و متابوليسم پايه افت مي‌كند. اگر غذاي فرد، رژيم متعادلي داشته باشد، ضروري نيست كه حجم برداشت بالا باشد، زيرا مشكلات جسمي مي‌تواند بدنبال پرخوري يا مصرف غذاهايي كه ارزش غذايي بالا نداشته باشد، بروز كند.
رژيم غذايي در رمضان
1- نان، برنج، بيسكويت 6- 11 واحد در روز
2- گوشت - لوبيا 2- 3 واحد در روز
3- شير و اجزاء آن 3- 5 واحد در روز
4- ميوه‌جات 2- 4 واحد در روز
5- سبزيجات 3- 5 واحد در روز
نياز فوري بدن در هنگام افطاري
براي هر سلول زنده خصوصاً سلول‌هاي مغز و سلول‌هاي عصبي گلوكز لازم است.
خرما و آب ميوه‌ها منبع خوبي براي قند است.
آب ميوه و سوپ مي‌تواند بين آب و مواد معدني بدن تعادل ايجاد نمايد.
افطار
گوشت - مرغ - لوبيا - لوبيا سبز - نخود - گوشت و لوبيا، پر از پروتيين، مواد معدني و ويتامين، نان گندم.
- برنج پخته؛ پر از كربوهيدرات است.
اجزا شير: شير - ماست - پنير و ....
سبزيجات: سالاد - هويج - خيار و ...
چند قطره سركه و روغن زيتون
ميوه‌جات: ميوه بايد آخر غذا خورده شود يا بلافاصله پس از خوردن شام براي كم كردن ازمشكلات گوارشي؛
ميوه‌ها غني از ويتامين C و فيبر مي‌باشند.
غذاي سحر
نان گندم كامل- سالاد - روغن زيتون و سركه
غذاي سحر بايد سبك خورده شود.
كلسترول خون و اسيد اوريك در ماه رمضان بالا مي‌رود - ديده شده كه مصرف مقدار مطلوب چربي يعني 36 درصد كل كالري مورد نياز، روي كلسترول اثر چنداني ندارد. علاوه بر آن سبب كاهش غلظت اسيد اوريك هم مي‌شود. چربي براي جذب ويتامين‌هاي محلول در چربي ضروري است.
افزايش ترشح اسيد معده همراه با سوزش روي دل، احساس سنگيني در ناحيه معده و بازگشت مواد در دهان و.... است.
غذاي پر فيبر يك عامل جهت مخلوط كردن غذا، تبديل غذا به مواد كوچك‌تر، پيوند اسيدهاي صفراوي، بازكردن مسير از معده به روده است، پس مي‌توان گفت غذاي پر فيبر، اسيد معده و اسيدهاي صفراوي را كم مي‌كند.
توصيه شده در بيماران با زخم معده از غذاهاي ادويه‌دار پرهيز شده و براي رژيم و درمان به پزشك مراجعه شود.
بيماران ديابتي خصوصاً تيپ< >I جهت رژيم و درمان با پزشك مشورت نمايند.
بيماران ديابتي تيپ< >II با رژيم صحيح اداره مي‌شود.
عوارض جسمي در زنان باردار، جنين و زنان شيرده در اين ماه زياد مي‌شود، البته در صورتي كه انرژي و مواد غذايي لازم نرسد.
در كشورهاي افريقا، هند، پاكستان و بنگلادش سوءتغذيه به يك شكل بوده و بخصوص در زماني كه درآمد خوبي ندارند يا در زمين كشاورزي يا در ساير محل‌ها كار مي‌كنند. سوءتغذيه و كارهاي با مصرف انرژي زياد مشكلات جسمي را به دنبال دارد كه در اين شرايط بايد به پزشك براي درمان و مشورت مراجعه نمايند.
نكات قابل توجه ديگري كه در ماه رمضان مي‌تواند مفيد واقع شود :
1- خوردن آب زياد در فاصله بين افطار و خواب
2- ميوه‌جات و سبزيجات زياد مصرف كنيد.
3- پرهيز از مصرف قند زياد
4- غذاهاي ادويه‌دار مصرف نكنيد.
5- پرهيز از مصرف كافيين؛ چون كافيين ديورتيك (مُدر) است.
حتي‌الامكان 5 - 4 روز قبل از رمضان از خوردن و نوشيدن مواد مذكور پرهيز كنيد، ترك ناگهاني كافيين علايم سردرد، اختلال در خلق و حساسيت را ايجاد مي‌نمايد.
6- سيگار كشيدن يك فاكتور خطر براي سلامتي است، اگر نمي‌توانيد آنرا ترك كنيد، تدريجاً 2 هفته قبل از رمضان شروع به ترك نماييد. سيگار روي مصرف ويتامين‌ها، آنزيم‌ها و متابوليسم اثر دارد.
7- مسواك زدن را فراموش نكنيد. قبل از خواب، پس از سحري؛ 3 -2 بار تا جايي كه مي‌توانيد.
8- در ماه رمضان فرصت خوبي است كه افراد چاق نسبت به كاهش وزن خود اقدام نمايند. ورزش در حد كشش و راه رفتن توصيه مي‌شود

منبع :

ـ سایت آفتاب تابان